Jak sama nazwa wskazuje osoba śniąca zdaje sobie sprawę, że śpi i może jednocześnie wpływać na treść marzenia sennego. Ma nad nim pełną kontrolę, jej natężenie zależy tylko i wyłącznie od samego śniącego. Jest przy tym zjawiskiem bardzo rzadkim, jedynie 20% ludzi miało taki sen przynajmniej raz w życiu. Może go wywołać rozmowa bądź przeczytanie poświęconego mu artykułu. Fascynuje on nie tylko naukowców, ale i cały świat kultury. Lucid Dreams stał się bohaterem m.in. „Ptaka” Williama Whartona czy „Zagubionej autostrady” Davida Lyncha.

Po drugiej stronie lustra

Badacze wyróżniają dwa typy świadomych snów: Świadomy Indukowany Sen (DILD) oraz Sen Indukowany Jawą (WILD). Kryterium ich podziału stanowi metoda indukcyjna. To w dużej mierze od niej zależy stopień kontroli snu oraz jego długość. Pierwszy z nich już w czasie snu, poprzez zachowanie czy odruchy, uświadamia śniącemu, w jakim jest stanie. Sen Indukowany Jawą pojawia się, gdy zaczynamy śnić bez utraty świadomości, bądź w bardzo krótkim jej braku. Świadomy sen niesie za sobą różne zjawiska towarzyszące. Pojawia się z reguły, gdy mózg jest przekonany, że straciliśmy już świadomość. Jeśli jednak uda nam się zachować ją wystarczająco długo, „wejdziemy” w opisywany rodzaj snu. Zdarza się, że występują halucynacje, począwszy od kolorów czy prostych kształtów do osób i miejsc.

Jednym z elementów, jaki towarzyszy świadomemu śnieniu jest, tzw. paraliż senny. Nie należy on do najprzyjemniejszych stanów i na szczęście pojawia się bardzo rzadko. Wywołuje u śniącego uczucie duszenia, a nawet poczucie czyjejś obecności.

Może pojawić się również fałszywe przebudzenie. Jest ono rodzajem szoku związanego z odzyskaniem świadomości. Śniący otwiera oczy, rozgląda się po pokoju, a nawet wykonuje niektóre poranne czynności, po czym orientuje się, że nadal śpi. I to właśnie w tym momencie następuje prawdziwe przebudzenie.

Kolejnym elementem, który czasem występuje jest eksterioryzacja (Out of body experience; OOBE). Przeżyciu OOBE nie towarzyszy przebudzenie, a jedynie krótka przerwa. Niektóre teorie głoszą, że nie ma żadnej różnicy między OOBE a WILD, tym, co pozwala je odróżnić są indywidualne doznania śniącego. Niektórzy odbierają je jako świadomy sen, a inni jako chwilowe opuszczenie własnego ciała.

Naucz się śnić

Z racji oryginalności zjawiska i rzadkości jego występowania, opracowano kilka metod, które pozwolą wprowadzić organizm w stan świadomego snu. Istnieją również zioła umożliwiające jego wywołanie.

Techniki umożliwiające „wywołanie” świadomego snu, dzieli się na trzy kategorie:

• metoda psychologiczna – polega ona na zastosowaniu technik pamięciowych opracowanych przez doktora S. LaBerge’a; jej celem jest zapamiętanie konkretnej reakcji na określony bodziec, dodatkowym elementem są wizualizacje i autosugestia, ta ostatnia stosowana przed snem pozwoliła badaczowi zwiększyć liczbę świadomych snów początkowo do 4 w miesiącu a następnie do 21.
• metoda fizjologiczno-farmakologiczna – wymaga znajomości cyklu snu-czuwania oraz stosowania środków psychoaktywnych działających na marzenie senne.
• inne - opierają się na korzystaniu z bodźców zewnętrznych, jednak nic nie zastąpi odpowiedniego nastawienia i silnej motywacji.

---

Zapamiętywanie snów

Sny miewa każdy z nas. Gdy chcemy nauczyć się świadomego snu warto nauczyć się zapamiętywać a przede wszystkim zdać sobie sprawę z ich istnienia i wagi. Oto kilka metod, dzięki którym łatwej będzie osiągać cel:

• dziennik snów – zaraz po przebudzeniu zapisać wszystko, co się pamięta z danego snu; choć początkowo będzie trudno przypomnieć sobie jego znaczące elementy, to z czasem pamięć stanie się na tyle dobra, że będziemy mogli prowadzić bardzo dokładny sennik.
• autosugestia – po prostu kładziemy się do łóżka z przekonaniem, że to właśnie dziś doświadczymy świadomego snu.
• przerywanie cyklu snu (WBTB) – niezbędna jest znajomość faz snu; po kilku godzinach nieprzerwanego snu budzimy się na ok. 2 godz. (optymalny czas to 60 minut), następnie wracamy do łóżka z nastawieniem na świadomy sen.
• drzemka – wykorzystujemy wzmożoną potrzebę snu w niektórych godzinach w ciągu dnia, warto zauważyć, że świadomy sen pojawia się częściej w czasie drzemki niż w nocy.
• technika „Chaining” – tuż po przebudzeniu nie otwieramy oczu i udajemy „martwego”, chodzi o to, by nie zaczął pracować żaden mięsień, dzięki temu pojawia się możliwość powrotu do świadomego snu.
• technika rąk – polega na ustaleniu, tzw. kotwicy, czyli warunkowej reakcji organizmu, stosując się do jej zaleceń uda nam się uzyskać świadomy sen; ćwiczenie polega na tym, by usiąść na krześle, odprężyć się i zrelaksować; należy oczyścić umysł, nie myśleć o niczym i wyciągnąć przed siebie ręce, skupić się na wrażeniach wizualnych, a w myślach powtarzać zdanie: Widzę swoje ręce we śnie, wiem teraz, że śnię. Powtarzamy formułkę kilkakrotnie z zamkniętymi oczami oraz rozluźniamy mięśnie. Seria powinna składać się z 5 – 6 powtórzeń. Aby osiągnąć lepszy efekt warto powtarzać ćwiczenie kilka razy w ciągu dnia oraz przed samym snem.

Religia i sen

Technika świadomego snu ma swoich zwolenników wśród wyznawców New Age. Uważają oni, że dzięki niej mogą znaleźć się poza własnym ciałem i tym samym mają dostęp do nieosiągalnej dla ludzi wiedzy, a także, że pozwala ona im skontaktować się ze zmarłymi lub przepowiadać przyszłość.
Praktyka świadomego snu znalazła swoje miejsce również w buddyzmie tybetańskim. Doświadczenie zasypiania oraz śnienia wykazuje pewne analogie z doświadczeniem stanu pośmiertnego zwanego Bardo.

Świadomy sen a zdrowie

Dostępna literatura nie podaje żadnych przeciwwskazań, co do praktyki świadomego snu. Poleca się go osobom niepewnym swoich umiejętności, dzięki autosugestii poprawiają nie tylko swój komfort psychiczny, ale i nabierają pewności siebie.

Zaleca się jednak by osoby, np. z chorym sercem podchodziły do tego typu „eksperymentów” ostrożnie. Zbyt duży wysiłek fizyczny czy wizualizacja niebezpiecznej sytuacji mogą wywołać atak serca. Odradza się go również schizofrenikom. Rzeczywistość ze snu może okazać się na tyle realna, że chory nie będzie w stanie odróżnić jej od tej, która otacza go naprawdę.